Wystpienie Prezesa Jerzego Kowalskiego na konferencji zorganizowanej przez Fundacj Sorosa i Stowarzyszenie Wiedzy Powszechnej w Gdasku w siedzibie PIPH .kwiecie 2003

Szanowni Pastwo,

mam zaszczyt raz jeszcze powita Pastwa w Pomorskiej Izbie Przemysowo-Handlowej, reprezentujcej okoo 1500 podmiotw gospodarczych. Jako przedstawiciele regionalnej przedsibiorczoci w temacie korupcji zabieralimy gos ju nieraz, chociaby niespena dwa lata temu, podczas zorganizowanej przez nas konferencji: pt. .Korupcja po polsku., a take wypowiadalimy si na amach naszego periodyku :.Kurier. oraz na amach lokalnej i oglnopolskiej prasy. Dzi temat ten pojawia si w kontekcie przystpienia Polski do Unii Europejskiej. Swojemu wystpieniu z pewn premedytacj, ale i konsekwencj, nadaj tytu: .Silne lokalne samorzdy gospodarcze szans na zapobieenie korupcji., majc nadziej, i temat ten znajdzie niebawem swoj kontynuacj w cyklu konkretnych dziaa i wymianie dowiadcze na szczeblu midzyinstytucjonalnym w regionie pomorskim.

Czym jest waciwie korupcja? Wanie wg okrelenia Banku wiatowego korupcja to naduycie pozycji publicznej dla osigania prywatnych korzyci. Korupcja moe mie charakter urzdowy, polityczny lub gospodarczy. Polska znalaza si na niesawnym 45 miejscu, jeeli chodzi o badanie przeprowadzone w 102 pastwach i w przyjtej dziesiciopunktowej skali uplasowaa si na tym samym miejscu co Brazylia, Bugaria i Peru. Z rankingu przeprowadzonego przez Transparency International wynika, i najmniej skorumpowane pastwa to Finlandia, Dania, Nowa Zelandia, Islandia, Singapur i Szwecja. Niestety, pozycja Polski w tym rankingu pogarsza si z roku na rok. Czemu dzieje si a tak le? Chyba nie mona w kilkanacie lat po transformacji ustrojowej powoywa si wci na niefrasobliwo modej demokracji i prawo do bdu. Gwn przyczyn korupcjogennej sytuacji upatruj w braku decentralizacji pastwa, generujcym zanik mechanizmw kontrolnych w regionach. Pokusz si nawet o tez toksycznego wpywu centrali na regiony. Przecie korupcj zagroone s wanie te kraje, gdzie wolno postpuje decentralizacja, opniajc prywatyzacj, gdzie tak trudno przerwa wizy miedzy pastwem a biznesem. Korupcja zagraa wtedy, gdy centrala rozstrzyga o przyznawaniu kontyngentw, a niezadowolony ze swojej pensji i uwikany w ukady polityczne urzdnik decyduje o dalszej dziaalnoci przedsibiorstwa czy o losach regionalnej przedsibiorczoci.

Bieda regionw czsto generuje korupcj. Do najbardziej skorumpowanych zalicza si przecie najbiedniejsze regiony, co przekada si na kondycj pastwa. Silne regionami pastwo czyni wikszo rzeczy waciwie, stosujc swoje uprawnienia. Przykadem owej rzdnoci s przywoywane przeze mnie Dania i Szwecja, gdzie nie dziaa interwencjonizm centralny. Sabo centralizmu jest zagroeniem, szczeglnie gdy dochodzi do sojuszu centralizmu z bezsilnoci prawa. Tutaj jawi si jako niezbdna reforma finansw publicznych. Tylko reformy stymulujce konkurencyjno gospodarki i rozwj przedsibiorczoci s w stanie ograniczy motywy korupcyjne.

Jednak mae i rednie przedsibiorstwa w regionie, pozbawione moliwoci rozsdnego kredytowania i efektywnej promocji eksportowej nie wiadcz dobrze o kondycji regionw. Polski przedsibiorca czyli interesant i strona finansujca urzdy jest traktowany jako potencjalny przestpca. Przedsibiorcy coraz czciej nie s wstanie sprosta kosztom pracy. Natomiast regionalne samorzdy gospodarcze, ktrych emanacj w terenie winny by przede wszystkim izby przemysowo-handlowe, nie s w stanie skutecznie obroni wasnych czonkw, przedsibiorcw przed nieuczciw konkurencj. Dlaczego? Powodw jest wiele, chociaby niedostateczne wyposaenie w instrumenty wsplnego monitorowania inwestycji na szczeblu lokalnym. Czsto pomija si zapis o partnerze spoecznym w regionie i w konsekwencji nie nastpuje cedowanie zada administracji publicznej na reprezentacje samorzdw. Sukcesywnie wzmacniana jest zatem szara strefa. Natomiast, ujmujc rzecz lapidarnie, aparat skarbowy apie tych, ktrzy si sami wystawili, natomiast nie podejmuje walki z rzeczywistymi wykroczeniami. Banki rwnie nie s zainteresowane w finansowaniu dziaalnoci gospodarczej, natomiast podejmuj dziaania spekulacyjne zwizane z obligacjami Skarbu Pastwa.

Chaos przepisw i zakorzenione mechanizmy regulacji centralnych najbardziej uderza w regiony. Na przykad o wadliwoci polskiego ustawodawstwa wiadczy niegdysiejsza koncepcja ustawy pana Wilczka i jest przykadem "bluszczowatoci" w polskim ustanawianiu prawa. Ustawa ta obrosa 140 dodatkowymi ustawami, zatem w tej chwili nie wiadomo, ile zostao onegdaj wydanych koncesji, zezwole i licencji.

Czynnikiem pomocnym w zapobieganiu korupcji wydaje si promowanie szeroko pojtego partnerstwa publiczno-prywatnego. Byoby to przysowiowym przeciciem wza gordyjskiego. Owszem, wiedza o przyczynach korupcji jest dostpna w licznych opracowaniach organizacji pozarzdowych. Natomiast wsppraca samorzdu gospodarczego z lokalnymi partnerami: administracj i mediami moe zapewni skuteczne przecicie kontaktu korupcyjnego - miedzy .dajcym a biorcym.. Rozsdne prawodawstwo, uproszczone przepisy, byyby istotnym wsparciem dla akcji antykorupcyjnych w regionach.

Do Sejmu trafi wanie prezydencki projekt nowelizacji kodeksu karnego, w ktrym znajduje si zgodny z prawem unijnym art. 229, ktry stanowi, e sprawca przestpstwa (czyli wrczenia apwki) ujawni ten fakt najdalej na pierwszym przesuchaniu, moe liczy na nadzwyczajne zagodzenie kary lub nawet odstpienie od jej wymierzenia. Konieczn kompensacj jest jednak zreformowanie aparatu urzdniczego i przystosowanie go do potrzeb regionw. Takimi chlubnymi przykadami przeoenia reformy aparatu urzdniczego na dziaania antykorupcyjne s przykady Estonii, Portugalii czy Singapuru, gdzie systemowo usuwa si korupcje z gospodarki.

C pomoe nam Unia, gdy samodzielnie nie podejmiemy skonsolidowanych wysikw naprawy instytucji publicznych, za wszelkie akcje naprawcze w sferze mentalnociowej - bez zmian instytucjonalnych s strat czasu i marnotrawstwem publicznych pienidzy na dalsze publikacje i kosztowne eksperymenty ekspertw z centrali. Nie s one dla spoeczestwa, dla przedsibiorcw kagankiem owiaty, wiedzy, a raczej nakadaniem kagaca w formie nowych ogranicze i restrykcji. Niezbdn natomiast jawi si kampania edukacyjna poczona z reform instytucji publicznych. W naszej wspomnianej konferencji o korupcji zwracalimy uwag na niedostatki etyczne w sferze politycznej, urzdniczej, a take w rodowisku przedsibiorczoci. Jednak apele o zachowanie etyki na nic si nie zdadz, jeeli na szczeblu regionalnym nie zostan wypracowane wsplne metody operacyjnego zwalczania korupcji. Nie jest to jednak moliwe przy zachowaniu obecnej jakoci wewntrznych regulacji prawnych. Unia przecie .nie jest lekiem na cae zo.. My sami, poprzez postulowanie decentralizacji i przekazywanie kompetencji do regionw, moemy stworzy rozsdne podstawy integracji z gospodark europejsk. Nasz sukces w zjednoczonej Europie postrzegabym w silnych regionalnych samorzdach, monitorujcych inwestycje w regionie i w konsekwencji eliminujcych ludzi, ktrzy dali si pozna jako nieuczciwi, z ycia publicznego. Tak si przecie czyni w pastwach cywilizowanych. Wanie we wzmocnieniu instytucjonalnym regionw widz szans zapobieenia sytuacjom korupcjogennym. Dzikuj za uwag.